Burgemeesterswoning verplaatst naar de
Zaanse Schans

Z

Zeilenmakerspad 1

Zeilenmakerspad 1, Zaandam

In 1960 werd het eerste huis op de Zaanse Schans bewoond. Wij hebben een aantal jaren op de meeste huizen gepast. Zo ook op dit burgemeesterspand uit 1734, dat moest wijken voor uitbreiding van een drukkerij en in 1963 naar de Schans kwam.

1734
Bouw pand
1820
Bouw goedjaarsend
1963
Naar Zaanse Schans
Nu
Woonhuis
Dorp
Zaanse Schans

Voor 1956 was er nog niks

Het is bijna niet voor te stellen, maar de Zaanse Schans, met jaarlijks miljoenen bezoekers, bestond 65 jaar geleden nog niet. Al het Zaans erfgoed, dat nu op de Zaanse Schans staat, is vanaf 1956 naar het bedachte dorpje gebracht. De betreffende monumenten moesten destijds veelal wijken voor een aan te leggen weg of spoor. Maar ook voor uitbreiding van een bedrijf zoals bij dit pand. De woningen of onderdelen werden per boot of vrachtwagen vervoerd naar de Schans. Het liefst natuurlijk in één keer zodat zo min mogelijk origineel materiaal verloren ging. Er werden ook panden samengesteld uit meerdere monumenten maar dat werd eigenlijk alleen gedaan als een pand in zijn geheel niet meer te redden was. Gelukkig was dat met dit pand niet aan de hand. Het gammele huis kon toch in twee stukken per dekschuit naar de Zaanse Schans gebracht worden. Onderdelen die te rot waren werden vervangen maar veel kon gerestaureerd worden.

De houten woning bezit een tuin en heeft een vrij uitzicht op de molens aan de Kalveringdijk, een weiland en het water de Zaan.

Bewoners
Burgemeesterswoning

Teunis Slager was een boerenzoon en later burgemeester

Het huis is in 1734 gebouwd in opdracht van Jan Bruijgom. Bruijgom was telg van een vooraanstaande Westzaanse familie. Het huis dat hij liet bouwen bestond uit een voorhuis, een opkamer boven de kelder en twee kamers en kwam aan de Oosterbuurt, het latere Zeilenmakerspad, te staan. De naam Zeilenmakerspad kreeg het pand rond 1805, het verwees naar een zeilenmakerij die hier in de buurt stond.

In 1803 werd de 21-jarige Teunis Slager (Zwaag, 13 juni 1783 – Westzaan, 19 januari 1853) de nieuwe eigenaar. Slager, een boerenzoon uit Zwaag, was niet minder dan 32 jaar burgemeester van Westzaan, van 1817 tot 1850. Hij werd niet meer herbenoemd vanwege een grondwetswijziging waarin het burgemeesterschap onverenigbaar was met het notarisambt. Teunis was namelijk een bezig bijtje: naast burgemeester en notaris te Zaandijk was hij ook nog makelaar en gemeenteontvanger, sinds 1803 al secretaris van de Banne Westzaan en in 1810 tot gemeentesecretaris van Westzaan benoemd.

Aanbouw
Goedjaarsend

Typische Zaanse aanbouw

De woning van Slager werd na zijn vertrek door de nieuwe eigenaar omstreeks 1820 uitgebreid met de nog altijd bestaande aanbouw. Deze aanbouw, in gebruik als ‘zonnekamer’, is een typisch voorbeeld van een goedjaarsend. Elke uitbouw die de Zaankanter zich na een financieel gunstig jaar kon veroorloven werd een goedjaarsend genoemd. Vaak verschenen er ook meerdere goedjaarsenden verschillende jaren achter elkaar. De Westzaners beleefden in de 17e en 18e eeuw tal van goede jaren. Hun dorp gaf in politiek opzicht lange tijd de toon aan in de Zaanstreek, zelfs toen het economisch gezien al lang was overvleugeld door andere gemeenten. In de tijd, waarin dit huis is gebouwd, wees Westzaan nog om het jaar vier van de zeven schepenen aan voor het bestuur van de Banne Westzaan.

De eigenaar van dit huis liet boven de deur, in het deurkalf, het banswapen aanbrengen, dat eigenlijk gereserveerd was voor het ban-bestuur. In het goedjaarsend zijn ook overhoekse ramen aangebracht.

Herbouw
Nieuwbouw

Woning moest wijken voor uitbreiding bedrijf

Aris de Jager, kastelein in café-restaurant De Prins verkreeg het huis in 1873 uit een erfenis. Zijn dochter Maartje trouwde in 1878 met Hendrikus Adrianus van Dijk, een boekhandelaar die de woning in 1890 omvormde tot bedrijfsruimte voor zijn drukkerij. Tientallen jaren deed het pand dienst als kantoor- en expeditieruimte. Van Dijk was ook de grondlegger van de in 1894 opgerichte drukkerij Van Dijk & Allan, samen met Johannes Jacobus Allan (Westzaan 13 oktober 1862 – Driehuis 7 juli 1933), ondernemer en politicus.

J.J. Allan – die wij kennen van ons restauratieproject aan de J.J. Allanstraat, de hoofdstraat van het dorp Westzaan – was een Westzaans ondernemer en politicus. Het geslacht Allan was in de 19e en 20e eeuw een van de meest vooraanstaande geslachten van Westzaan. Vanaf 1920 fungeerde hij als wethouder, terwijl hij ook nog enige tijd loco-burgemeester was.
Zijn zoon J.J. Allan (1898-1973), werd directeur van de drukkerij Van Dijk en Allan en was eveneens raadslid en wethouder van Westzaan.

Door uitbreiding en modernisering van de drukkerij van Van Dijk & Allan moest het eeuwenoude pand plaats maken voor nieuwbouw. Kleinzoon Johannes Jacobus deed het pand in 1963 cadeau aan Stichting Zaanse Schans. Het werd toen per dekschuit overgebracht naar de Zaanse Schans.

Rol van Stadsherstel
Betrokkenheid bij de Schans

Overigens gebeurt het verhuizen van bedreigde panden nog steeds. In 2015 hebben wij een huisje, dat wij ‘Het Zaans Huisje dat gaat verhuizen’ noemden opgebouwd op de Zaanse Schans. De eigenaar wilde het slopen en wij konden het redden door het te verplaatsen.

In 2009 richtten wij met de Zaanse Woningcorporatie Parteon een gezamenlijke dochtermaatschappij op, genaamd Stadsherstel Zaanstreek. De eerste aankoop waren 23 panden en 6 bouwkavels op de Zaanse schans. We kwamen overeen dat Stadsherstel Amsterdam, vanwege de kennis en ervaring inzake monumentaal erfgoed, de dagelijkse leiding zou krijgen en daarom werden alle operationele zaken vanuit ons kantoor geregeld. De stichting Zaanse Schans, die eigenaar was van deze panden, was in zwaar weer gekomen en om het broodnodige onderhoud aan de Zaanse Schans – o.a. aan de openbare ruimte – uit te kunnen voeren was geld nodig. De stichting ontving een grote subsidie vanuit Europa maar de eigen bijdrage was alleen mogelijk door verkoop van een aantal panden. Stadsherstel onderhield de panden en redde dus een Zaans pand door het een plekje te geven op de Schans. Toen het aantal toeristen gedurende een aantal jaren steeg, namen ook de inkomsten van de stichting Zaanse Schans toe. Hierdoor was het logischer dat zij de panden weer terugkocht en zo geschiedde. Wij adviseren de stichting nog steeds op het gebied van onderhoud, subsidies, leningen en huurrecht. Onze adjunct directeur heeft zitting in het bestuur.

Meer informatie

Bronnen:
Archief Stadsherstel
Zaanstad archief
Oneindig Noord Holland
Monumentaal Zaanstad
Zaanwiki

Cookie toestemming
Wij gebruiken cookies om uw gebruikerservaring te optimaliseren en het webverkeer te analyseren. Lees meer over hoe wij cookies gebruiken. Als u akkoord gaat met ons gebruiken van cookies, klikt u op "Ok, ik wil verder".
instellingen
Functionele cookies: deze cookies zijn nodig voor een goed werkende website
Tracking cookies: deze cookies worden gebruikt om bezoekers de best mogelijke ervaring te geven op onze website