Het huis met papier-maché
van Walter Süskind

N

Nieuwe Prinsengracht 51

Nieuwe Prinsengracht 51, Amsterdam

Bijna elk jaar onthullen we wel een gedenksteen bij een van onze monumenten. Op 5 mei 2015 is, dankzij de Vrienden, op dit monument een plaquette onthuld voor Walter Süskind. Het pand met zeldzame voorgevel blijkt ook nog bijzondere plafonds van papier-maché te herbergen.

Begin 19e eeuw
gebouwd
1942
Woonhuis Süskind
2012
Aangekocht door Stadsherstel
2014
Gerestaureerd
Nu
Woningen
Herinneren
5 Mei

Open Joodse Huizen | Huizen van Verzet

Tijdens de Open Joodse Huizen | Huizen van Verzet van 5 mei 2015 kon dit Joodse huis bekeken worden. Het was toen nog in restauratie en binnen werden kleine herdenkingsbijeenkomsten georganiseerd waarbij twee families vertelden over hun familieleden die hier woonden en niet terug kwamen na de oorlog.

Janine Beulink vertelde over haar grootouders Bob Wijnberg en Mimi Gobits. Bob Wijnberg heeft aan het verzet deelgenomen en zijn ouders woonden in dit pand. Ook hield biografieschrijver Mark Schellekens een inleiding over het door hem geschreven boek over de bewoner van dit pand in de Tweede Wereldoorlog: Walter Süskind. Hans en Karin Süskind vertelden over hun oudoom. Hun vader Hans Süskind was de neef van Walter en was ook bij de bijeenkomst aanwezig. Hans Süskind had regelmatig bij Walter in dit pand gelogeerd en vond het zeer bijzonder dat hij na 72 jaar het pand weer kon bezoeken. De geschiedenis kwam weer tot leven. Tot slot werd er die dag een plaquette onthuld op dit pand over de Joodse families Süskind en Wijnberg.

Dankzij de Vrienden kon een plaquette onthuld worden over de Joodse bewoners. Dit pand komt ook voor in onze Vrienden- wandeling Joods Amsterdam. Deze is hier te downloaden.
Vrienden van Stadsherstel
Word ook Vriend
Bewoners
Walter Süskind

Walter Süskind redde duizenden Joden

Op de Nieuwe Prinsengracht 51 woonden Walter Süskind, lid van de Joodsche Raad, en zijn gezin tijdens de Tweede Wereldoorlog. Süskind is bekend geworden vanwege zijn actieve verzet tegen de Duitsers. Hij hielp Joden ontsnappen uit de Hollandsche Schouwburg, waaronder vele kinderen. Over hem is een boek geschreven en ook een film gemaakt. De brug over de Nieuwe Herengracht heeft zijn naam gekregen.

De familie Wijnberg woonde boven Walter Süskind. Bob Wijnberg was betrokken bij het gewapend verzet. Zijn ouders en zijn zus met haar gezin woonden in dit pand. Toen Bob werd gearresteerd is zijn vrouw Mimi ondergedoken met hun dochter Chawwa. Bob en Mimi bleven met elkaar schrijven, de indrukwekkende brieven zijn bewaard gebleven en zijn te lezen in het door de dochter van Chawwa online geplaatste verzamelwerk. De brieven geven een inkijkje in het leven toentertijd. Bob is uiteindelijk gefusilleerd.

De brieven zijn HIER te lezen.

Plaquette
Herinnering

Onthulling plaquette Süskind en Wijnberg

Ruud van Helden, voorzitter van de Vrienden vereniging van Stadsherstel, heette iedereen welkom en bedankte de Vrienden voor hun donaties zodat de plaquette daadwerkelijk tot stand kon komen. Vervolgens sprak Jeanine Meerburg over de vriendschappelijke relatie tussen haar vader en Walter Süskind. Beiden werkten samen in het verzet en ook Jeanine gaf aan tevreden te zijn dat er een plaquette voor Süskind kwam.

Janine Beulink kwam daarna aan het woord en las een gedicht voor dat haar moeder Chawwa geschreven had. Haar moeder, dochter van verzetsstrijder Bob Wijnberg, was maar een paar dagen oud toen haar vader opgepakt werd en niet meer terug kwam. Chawwa Wijnberg heeft een gedichtenbundel opgedragen aan haar neefje Hansje en nichtje Elleke, die met hun ouders en grootouders in het pand Nieuwe Prinsengracht 51 woonden. De plaquette werd uiteindelijk onthuld door Hans Süskind en een achterkleinzoon van de familie Wijnberg.

Door Chawwa Wijnberg (uit ‘Matses & Monsters’)


Elke mei begint het weer
kind met een vlinderjurkje
het gedicht
dat zich niet schrijven laat
Elleke vijf jaar
het album
met een zucht
gesloten
ook weggehaald
zei mama dan
over Hansje, het jongste kind van Mart en Mau
bleek gezwegen, hij
staat niet op de foto’s
een baby gaat niet mee
naar een trouwerij
pas vijftig jaar na dato
spreekt uit bange potloodhalen
van de welbewaarde post
dat hij gezond en groot genoeg was
om mee te mogen
op transport

Rol van Stadsherstel

Founding partner van de Groene Grachten

Nummer 51 is met het buurpand een spiegelsymmetrisch pand met een gezamenlijke voorgevel onder een rechte klossenlijst. De panden stammen uit het 1e kwart van de 19e eeuw. De dubbelbrede gezamenlijke voorgevel is een zeldzaamheid binnen de Amsterdamse stedenbouwkundige context. Stadsherstel heeft dit pand samen met vijf buurpanden van de gemeente overgenomen. Bij verwerving was al een vergunning verleend tot verbouwing van alle panden tot heel veel woningen. Daar zijn wat aanpassingen aan gedaan, bijvoorbeeld door telkens de badkamers tegen de wand van de keuken te plaatsen en de verwarmingstoestellen daar zo dicht mogelijk bij in de buurt te plaatsen. Voor nummer 51-53 is een nieuwe bouwvergunning aangevraagd. In plaats van 8 woningen zijn er 4 gekomen. De bewoner van nummer 51 is teruggekeerd in zijn woning.

De restauratie van alle zes de panden was een pilotproject van de Groene Grachten. Dat is een initiatief van Wubbo Ockels met als doel te laten zien dat zelfs grachtenpanden te verduurzamen zijn. Stadsherstel Amsterdam is sinds de Dag van de Duurzaamheid 10-10-2012 founding partner van dit ‘groene’ initiatief. De Groene Grachten en Stadsherstel hopen een voorbeeldfunctie te vervullen en zo een bijdrage te leveren, zodat de wereldberoemde grachtengordel nog vele eeuwen mee kan: energiezuinig en letterlijk duurzaam.

Plafond
Papier-maché

Een goedkope variant op de ‘droogstuc’- ornamenten

De voor- en achterkamers op de begane grond en 1e verdieping hebben prachtige plafonds bestaande uit lijsten van hout, gips maar ook papier marché. Opdrachtgever was waarschijnlijk G.A. Nering-Bögel. Deze man was ook eigenaar van de naast het pand gelegen broodfabriek CERES, die bijvoorbeeld tijdens de Eerste Wereldoorlog brood mocht leveren.

Papier-maché is een goedkope variant op de ‘droogstuc’- ornamenten die uit catalogi als die van de firma Silberling verkrijgbaar waren. Het was een decoratie-methode die vanuit Duitsland weliswaar al sinds ca. 1850 naar Nederland kwam, maar in Nederland pas echt aan het eind van de 19e eeuw steeds verder in zwang raakte. Tot op heden komen we deze versieringsvorm maar weinig tegen, vooral omdat het als waardeloos nep-stucwerk werd afgedaan, en niet veel plafonds (voor zover bekend) de zucht naar strakheid en vernieuwing van met name de jaren zestig zullen hebben overleefd. Plafondlijsten van papier-maché maken voornamelijk deel uit van een art-nouveau / Jugendstil-totaalontwerp.

De sjabloonschilderingen op het linnen dat tussen de lijsten gespannen is, zijn speciaal voor deze kamer, dus op maat gemaakt. Ze zijn knap van ontwerp (vormen en kleurentaal, samenhang) en zijn geschilderd op zeer fijn schilderslinnen door een uitzonderlijk goede decoratieschilder. Volgens de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (het tegenwoordige Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) en het Bureau Monumenten en Archeologie zijn het zeer bijzondere plafonds.

Dat huis daar in de binnenstad,
waarvan je eens de sleutel had
Hier wonen voelde -als voorgoed-,
totdat je toch vertrekken moest.
Je broers troffen later je oude huis aan,
maar konden er niet naar binnen gaan.
Het pand staat er nog precies als toen
zijn huiselijke plicht te doen.
Ondanks de reuma in het hout
wordt ze heel erg langzaam oud
En haalt ’t jaar 3000 wel,
als ’t goed blijft gaan met Stadsherstel.
Dit huis in de binnenstad,
waarvan je eens de sleutel had,
draagt nu jouw naam
Door Karin van As Süskind voorgedragen op 5 mei 2015,
aangepast gedicht van Willem Wilmink
Meer informatie

Bronnen:
Stadsarchief Amsterdam
Archief Stadsherstel
Bureau Monumenten & Archeologie
Rijksdienst voor de Monumentenzorg

Aan dit project hebben meegewerkt:
Restauratiearchitect: Emma architecten
Restauratieaannemer: Vios
De Groene Grachten
Bouwbureau Stadsherstel

Cookie toestemming
Wij gebruiken cookies om uw gebruikerservaring te optimaliseren en het webverkeer te analyseren. Lees meer over hoe wij cookies gebruiken. Als u akkoord gaat met ons gebruiken van cookies, klikt u op "Ok, ik wil verder".
instellingen
Functionele cookies: deze cookies zijn nodig voor een goed werkende website
Tracking cookies: deze cookies worden gebruikt om bezoekers de best mogelijke ervaring te geven op onze website