Een pilotproject
met Wubbo Ockels'
Groene Grachten

N

Nieuwe Prinsengracht 43

Nieuwe Prinsengracht 43, Amsterdam

Restaureren en herbestemmen is al zeer duurzaam op zich, maar wij proberen meer te doen. Zoals bij dit project. Het was ons pilotproject in samenwerking met De Groene Grachten, een initiatief van Wubbo Ockels, waarvan wij founding partner zijn. Het 18e-eeuwse rijksmonument kan nu weer eeuwen mee.

18e eeuw
Gebouwd
19e eeuw
Nieuwe voorgevel
2012
Stadsherstel eigenaar
2014
Gerestaureerd
Nu
Woningen
De gracht
Amsterdamse Jodenbuurt

Voor de verpauperde en leegstaande buurt werd een wederopbouwplan bedacht

Dit rijksmonument ligt aan de Nieuwe Prinsengracht, het verlengde van de Prinsengracht in de oostelijke grachtengordel, tussen de Amstel en de Plantage Muidergracht in de Plantage. De gracht wordt ook wel de Joodse Prinsengracht genoemd en lag evenals de Nieuwe Herengracht en de Nieuwe Keizersgracht in het destijds welvarende deel van de Amsterdamse Jodenbuurt. Door bewaard gebleven uitgiftekaarten is bekend dat van dit blok de erven tussen 1669 en 1735 werden verkocht.

In de loop van de twintigste eeuw is veel van de historische bebouwing gesloopt en de nabije omgeving ingrijpend veranderd. Al in de jaren dertig bestonden er plannen om de smalle Weesperstraat te verbreden, maar dat voornemen nam nog grootsere vormen aan na de Tweede Wereldoorlog. Voor de verpauperde en leegstaande buurt werd een wederopbouwplan opgesteld; kort daarna viel ook het besluit tot aanleg van de IJ-tunnel. Zo veranderde de relatief rustige Weesperstraat in een vierbaansweg, links en rechts voornamelijk geflankeerd door hoge kantoorpanden en bedrijfsruimten, met woningen daarboven. Ook in de jaren tachtig en negentig zijn nog grootschalige woon- en bedrijfsgebouwen opgetrokken, zoals dat op de hoek van de Nieuwe Prinsengracht en Weesperstraat.

Bouw en architectuur
Monumentale onderdelen

Een leugenaar op het dak

Het pand is opgebouwd uit een souterrain, bel-etage, eerste en tweede verdieping en een zolder. Het dateert in opzet waarschijnlijk uit begin 18e eeuw en is in het laatste kwart van de 19e eeuw ingrijpend verbouwd. De balklagen en de kapconstructie zijn belangrijke onderdelen uit de bouwtijd. De 18e eeuwse deur op de tweede verdieping behoort waarschijnlijk ook tot deze fase.

Bij de verbouwing in het laatste kwart van de 19e eeuw is de voorgevel vernieuwd met baksten in kruisverband en strekse bogen boven de vensters. Er is toen ook een leugenaar aangebracht, het achterhuis is ontstaan en de indeling van het pand veranderd. Belangrijke onderdelen van deze verbouwing zijn de structuur van de toegang, het trappenhuis en de indeling van de tweede verdieping met de alkoof en restant van en-suite-deuren. In de twintigste eeuw zijn oudere interieur-onderdelen verdwenen en veel aftimmeringen aangebracht.

In het inpandige portiek in de rechter vensteras geeft een trap met bordes toegang tot de bel-etage en het trappenhuis naar de bovenverdiepingen. Links, onder de toegang tot de bel-etage en te bereiken via enkele treetjes, ontsluit een derde deur het souterrain. Het portiek is voorzien van een rijke betegeling en stuc-rustica.

Bewoners
Patronenmagazijn

Er worden huiselijke bijeenkomsten georganiseerd

In 1907 was op Prinsengracht 43-huis, volgens een advertentie over het volgen van een knipcursus, het bekende Patronenmagazijn van Mevr. J. Limburg- Kan gevestigd. Ook kon men zich hier in 1939 inschrijven voor een avondschool opleiding in taal, rekenen of schrijven. Volgens advertenties in 1953-’55 worden er bij Rosa/Roosje van der Heijden huiselijke bijeenkomsten georganiseerd van de Zion Jongerengroep Hagesjer. Net voor de oorlog vindt de laatste bijeenkomst plaats in 1939, waarna het in 1950 weer aanvangt. Met in 1953 bijvoorbeeld bij Roosje een bijeenkomst gewijd aan Chaim Weizmann. In het Nieuw Israëlitisch weekblad komen we tot 1962 advertenties tegen over bijeenkomsten van Hagesjer, waarna de jongerengroep ophoud te bestaan.

In een advertentie uit 1966 is te lezen dat dezelfde familie Van der Heijden nog in het pand huist. Dan met een groothandel in damesmodeartikelen. De Amsterdamsche Agentuur- en Modehandel D. van der Heijden. En in 1968 is het hier gevestigde gezellige mantelatelier fa. Klema op zoek naar bekwame machinestiksters en leerlingen.

In februari 1941 woont op de 2e verdieping de 42 jarige hulpagent Salomon van Beek met zijn vrouw en zoons Eduard Henri van 4 jaar en Andries Mozes van 9 jaar. Op 15 december 1942 zijn zij allen vermoord in Auschwitz.

In 1975 werd in dit gebouw door de wethouder sportzaken als de nieuwe Clubsociëteit van de voetbalvereniging WMHO geopend. Wij kopen het later van de gemeente.

Rol van Stadsherstel

Pilotproject met Wubbo Ockels

Stadsherstel heeft dit pand samen met vijf buurpanden van de gemeente overgenomen. Bij verwerving was al een vergunning verleend tot verbouwing van alle panden tot heel veel woningen. Daar zijn wat aanpassingen aan gedaan.

Dit project was een pilotproject op het gebied van duurzaamheid, dat wij samen met De Groene Grachten uitvoerden. De Groene Grachten is een initiatief van Wubbo Ockels met het doel om de Amsterdamse grachtengordel te verduurzamen. De centrale vraag hierbij was hoe de panden zelf efficiënter om kunnen gaan met warmte en elektriciteit, zonder de monumentale elementen aan te tasten.

Het pilotproject bestond uit zes Stadsherstelpanden aan de Nieuwe Prinsengracht waarvan er vijf rijksmonumenten uit de 18e en 19e eeuw zijn. Het verduurzamen van deze panden was een bijzondere uitdaging, want ze vormen een prachtig stukje Amsterdams historisch centrum, maar zijn zowel van binnen als van buiten zeer verschillend.

Samen met Bureau Monumenten en Archeologie werden eerst de panden uitvoerig doorgenomen en opgemeten. Er werd een pakket van duurzame maatregelen samengesteld, zoals het plaatsen van een lucht-warmtepomp met lage temperatuurverwarming, isolatie, achterzetramen en warmteterugwinning op water en ventilatielucht. Vervolgens is het pakket doorgerekend. De meeste monumenten zijn van energielabel F-G naar A-B gegaan met de voorgestelde maatregelen!

Tijdens de restauratie konden de Vrienden dit project bezoeken en kregen ze meer informatie over de duurzaamheids- maatregelen. Dit was onderdeel van het door ons en De Groene Grachten georganiseerde Lentefestival met duurzaamheidsmarkt. We sloten de dag af met een keynote speech van Helga van Leur, Nederlands meteorologe en televisiepresentatrice; weervrouw van het jaar 2008, 2010, 2012.
Onze Vrienden nodigen wij regelmatig uit voor een kijkje in de restauratiekeuken.
Word ook Vriend
Voorbeeldfunctie
Groene Grachten

Stadsherstel founding partner van De Groene Grachten

Stadsherstel Amsterdam is sinds het begin founding partner van De Groene Grachten. De andere founding partners zijn de gemeente Amsterdam, Search B.V., Liander, Philips en VMW Taxand en de kennis- en netwerkpartners, zoals Waternet, Deerns, Liandon, Tauw en Royal Haskoning, Amsterdam Smart City en Urgenda. Het delen van kennis afkomstig van al deze verschillende partijen versterkte het initiatief waardoor de voorbeeldfunctie kon groeien.

Op de Dag van de Duurzaamheid 10-10-2012 werd de samenwerking gestart. Naast het realiseren van duurzame projecten hebben we ook diverse open dagen en kennisbijeenkomsten georganiseerd. Zo verwelkomden we ruim 200 klanten van de Triodos Bank tijdens de Hart-Hoofddag zodat de Triodos klanten weten welke ondernemers, die een bijdrage leveren aan een betere wereld, de bank financiert.

Drie jaar na de start werd op de Dag van de Duurzaamheid 2015 dit pilotproject afgesloten. Dat gebeurde vanuit ons Pakhuis de Zwijger met een live-uitzending van de NOS. Diverse sprekers, vele koplopers en initiatieven uit het hele land werden deze dag en avond uitgelicht. Van de hipste windmolens tot kromkommers en van een elektrische zonnemotor tot duurzame jurken. Ook werd aandacht geschonken aan ons project Zon op de Zwijger, een project wat toen net was gerealiseerd.

Meer informatie

Bronnen:
Stadsarchief
Archief Stadsherstel
Delpher
Gabi van Tussenbroek, Stadsarhief

Aan dit project hebben meegewerkt:
Restauratiearchitect:Emma architecten
Restauratieaannemer: Vios
De Groene Grachten

Dit project is mede mogelijk gemaakt door:
gemeente Amsterdam
Search B.V.
Liander
Philips
VMW Taxand

Kennis- en netwerkpartners:
Waternet
Deerns
Liandon
Tauw
Royal Haskoning
Amsterdam Smart City
Urgenda

Cookie toestemming
Wij gebruiken cookies om uw gebruikerservaring te optimaliseren en het webverkeer te analyseren. De analytische cookies zijn volledig geanonimiseerd en worden niet gedeeld. Lees meer over hoe wij cookies gebruiken. Als u akkoord gaat met ons gebruiken van cookies, klikt u op "Ok, ik wil verder".
instellingen
Functionele cookies: deze cookies zijn nodig voor een goed werkende website
Analytische cookies: deze cookies worden gebruikt om statistieken van de website bij te houden. De analytische cookies zijn volledig geanonimiseerd en worden niet gedeeld. Tevens wordt het laatste octet van het IP-adres automatisch gemaskeerd.