Onze Vondelkerkhaan is terug op zijn nest
Nou, nog niet helemaal op de toren, want dat is natuurlijk nog niet mogelijk. Maar gisteren hebben we hem opgehaald bij Brandweerkazerne Hendrik aan de Marnixstraat.
Vrijdag 6 februari gingen we, samen met onze projectleider Nanne de Roij, tijdens het koffiemoment bij de Brandweerkazerne Hendrik langs met taart om de brandweer te bedanken voor hun werk tijdens de brand op nieuwjaarsdag én om de haan van de Vondelkerk op te halen.
Brandweerman Jelle Molenaar vond de haan tussen de verbrandde resten en nam hem mee, zodat hij niet verloren zou gaan. Natuurlijk nadat hij ons daarover had geïnformeerd. Het mooie moment van ophalen vond plaats in het bijzijn van Jelle, die al 20 jaar brandweerman is en nu hoofd brandwacht, en Marco Wouda, hoofd bevelvoerder. Beide heren hadden op die bewuste 1 januari dienst en waren als tweede brandweerauto ter plaatse.
Het was bijzonder om hun verhalen over die nacht te horen. We luisterden vol bewondering naar hoe tactiek, ervaring en samenwerking samenkomen bij zo’n complexe blusoperatie. Marco, die al 27 jaar bij de brandweer is en bijna zijn hele carrière op kazerne Hendrik werkt, vertelde hoeveel het hem deed dat de Vondelkerk afbrandde. Vooral het moment waarop ze moesten concluderen dat de toren verloren was, was moeilijk. Toch wisten de brandweerlieden ervoor te zorgen dat de rest van de kerk behouden bleef en dat de omliggende huizen en auto’s beschermd werden tegen de hevige vuurregen. Voor Marco is dit de meest bijzondere brand van zijn carrière.
Hendrikje: gehavend maar overleefd
Onze haan, die we natuurlijk de koosnaam Hendrik hebben gegeven, is wat gehavend: een beetje krom en zwart geblakerd, maar hij heeft het overleefd. Bij een hevige brand kan een koperen smelten (boven 1.000 graden), maar omdat de haan hij hoog op de toren zat, bleef dit gelukkig uit. Jelle vond hem uiteindelijk op de grond tussen de resten van de toren.
Tijdens een zoektocht in de beeldbank van het Amsterdamse Archief kwamen we ook de foto’s van de brand in 1904 tegen. Tot onze verbazing zagen we dat daar ook een torenhaan liggen tussen de verbrande torenresten. Het was al bijzonder hoe de branden van 1904 en 2026 zo op elkaar lijken maar nu nog meer bijzonder.
De haan als windwijzer
Op oude kerktorens zit vaak een windwijzer, licht uitgevoerd en bestand tegen weersinvloeden. Voor boeren en schippers was het belangrijk om te weten waar de wind vandaan kwam, maar ook voor stedelingen kon het handig zijn: bijvoorbeeld om te bepalen of het slim was om de was buiten te hangen zonder dat bijvoorbeeld rook de was zou verpesten.
Bij de Vondelkerk is de windwijzer uitgevoerd als haan. Deze verwijst naar het evangelieverhaal waarin Petrus Jezus drie keer verloochent voordat de haan kraait. De haan is zo een symbool van:
- waakzaamheid en berouw
- trouw aan het geloof
- het “wakker worden” of opnieuw beginnen
Al in de vroege middeleeuwen werd de haan een herkenbaar teken op kerktorens, een baken voor de gemeenschap en zichtbaar van ver.
Terug op de toren
Hendrikje zal straks natuurlijk weer terugkeren naar de toren van de Vondelkerk. Voor die tijd wordt hij opgeknapt en voorzien van een mooie laag bladgoud. Tot die tijd is hij te bewonderen in de etalage van het Stadsherstelwinkeltje (Reguliersgracht 67), waar hij trots staat tussen Vondelkerkproducten van verschillende creatieven, speciaal gemaakt voor de opbouw van de Vondelkerk.
