De watertoren en de GEB’ers

Sommige gebouwen zijn meer dan steen, staal en beton. Ze dragen herinneringen met zich mee. Voor veel Amsterdammers is de watertoren aan de Spaklerweg een markant herkenningspunt. Voor oud-medewerkers van het Gemeente Energiebedrijf is hij nog iets anders: een baken van een tijd die voorbij is, maar nooit helemaal verdwijnt.

Toen in de jaren tachtig het nieuwe hoofdkantoor van het GEB werd geopend op het terrein van de voormalige Zuidergasfabriek, verhuisden honderden medewerkers vanuit allerlei plekken in de stad naar de Spaklerweg. Ook het oude hoofdkantoor aan de Tesselschadestraat werd verruild voor deze nieuwe locatie. En daar stond hij al die tijd: de watertoren.

Hoog, onverstoorbaar en inmiddels al lang buiten gebruik. Alsof hij geduldig had gewacht op de komst van al die nieuwe bewoners van het terrein.

Ook ik maakte die verhuizing mee. Vanuit het regiokantoor aan de Polderweg kwam ik terecht op de eerste verdieping van het nieuwe gebouw, vrijwel naast de toren. Dag in, dag uit keek ik op zijn robuuste gestalte uit. Hij had geen functie meer, maar was toch aanwezig. Een stille getuige van een verleden waarin waterdruk voor de stad van levensbelang was geweest.

Af en toe werd de toren geopend. Nieuwsgierige collega’s kregen dan de kans om via de ijzeren spiltrap naar boven te klimmen. Boven wachtte een uitzicht dat de moeite van alle treden waard was. Amsterdam lag aan je voeten en even voelde de toren weer levend.

Halverwege de jaren negentig kreeg hij onverwacht een tweede leven.

Het energiebedrijf groeide en de automatisering deed zijn intrede. Het oude Verbruikers Informatiesysteem — in die tijd heetten klanten nog gewoon verbruikers — moest plaatsmaken voor een nieuw SAP-systeem. Een ingrijpende operatie waarvoor een speciale projectgroep werd samengesteld. Zo’n twintig medewerkers werden volledig vrijgemaakt om het project te begeleiden.

Alleen was er één probleem: er was nergens plek.

En toen viel iemands oog op de watertoren.

Wat volgde was typisch GEB. Als er een technisch probleem was, werd er niet lang gepraat, maar gezocht naar een oplossing. De toren kreeg aansluitingen voor gas, water en elektriciteit. Binnen werden twee verdiepingen aangebracht en ingericht als kantoorruimte. Waar ooit water had gestaan, verschenen bureaus, vergadertafels en beeldschermen.

De projectgroep werkte er uiteindelijk een jaar of drie. Met veel plezier, zo herinner ik me. Daarna namen andere collega’s de ruimte nog enige tijd in gebruik, totdat ook dat hoofdstuk werd afgesloten.

De wereld om de toren veranderde ondertussen snel.

Na 2000 fuseerde het GEB met vier andere Noord-Hollandse energiebedrijven tot ENW. Later volgde de fusie met Nuon. In 2010 werden energiebedrijf en netwerkbedrijf van elkaar gescheiden. Het netwerkbedrijf vertrok naar Arnhem, Nuon bleef aan de Spaklerweg. Weer enkele jaren later verhuisde ook Vattenfall, dat inmiddels eigenaar van Nuon was geworden, naar een nieuw kantoor in Amsterdam-Zuidoost.

De watertoren keek ernaar zoals hij altijd had gedaan: zwijgend.

Het voormalige hoofdkantoor van GEB, Nuon en Vattenfall werd uiteindelijk gesloopt om plaats te maken voor woningen in het Amstelkwartier. Nog geen dertig jaar oud was het gebouw geworden.

De toren bleef.

Dat hij behouden moest blijven, stond voor velen buiten kijf. Er passeerden talloze plannen. Een café, een hotelkamer, bijzondere werkruimtes. Maar telkens bleek de werkelijkheid weerbarstiger dan de ideeën. Brandveiligheid, bereikbaarheid, kosten — steeds dook er een nieuwe hindernis op.

Toch bleef de toren overeind.

Daarom ben ik zo blij dat Stadsherstel hem nu een nieuwe toekomst geeft. Want sommige gebouwen verdienen het om bewaard te blijven. Niet alleen vanwege hun architectuur of hun geschiedenis, maar vanwege de verhalen die eraan kleven.

Voor mij zal de watertoren altijd verbonden blijven met het GEB. Met collega’s, veranderingen, verhuizingen en een bedrijf dat een belangrijke rol speelde in de stad. Iedere keer als ik hem zie, zie ik niet alleen een monument.

Ik zie een stukje van mijn eigen geschiedenis.

René Weij
Voormalig medewerker GEB