Het verplaatste huis werd een “Artists in Residence”

Z

Zonnewijzerspad 5

Zonnewijzerspad 5, Zaandam

Deze karakteristieke houten arbeiderswoning wordt in 1968 verplaatst van Zaandijk naar de Zaanse Schans. Stadsherstel maakt er in 2011, als de bewoner vertrekt, tijdelijk een Artist in Residence van. Zo kan het publiek binnen kijken en kunnen de kunstenaars zich laten inspireren door deze unieke plek. De Zaanse Schans is een jong buurtje waar zo’n zestig jaar geleden de te slopen panden naartoe gebracht werden, en dat inmiddels is uitgegroeid tot een dorp waar vele historische huizen uit de Zaanstreek een nieuwe plek hebben gekregen.

18e eeuw
Bouw huis
1968
Herbouw op Zaanse Schans
2010
Aankoop door Stadsherstel
2011
Pilot Artist in Residence
Nu
Woning
Ontstaan
Ezelspad

Het was één van de eerste panden aan het pad

De verkaveling van het land langs het Molenpad naar oliemolen De Ezel te Zaandijk is rond 1700 begonnen. Één van de eerste huizen is Ezelspad 13, een zeer vroeg 18e eeuws arbeidershuisje met karakteristieken van de 17e eeuwse bouwstijl in de gevelindeling.
Het huis, dat 5 balkvakken lang is, met een zijbeuk, heeft een grondvlak van 9,60 x 6 m.

De open bebouwing aan het Ezelspad verandert al snel in een meer aaneengesloten bebouwing, waardoor de erven vanaf het pad moeilijk bereikbaar zijn. Er is er geen plaats meer voor een steeg. Bij dit huis wordt dat opgelost door een inpandige steeg te maken.

De stookplaats bevindt zich door het plaatsen van de inpandige steeg niet meer in het midden van de kamers. Het verlies aan ruimte in de keuken wordt opgelost door de keuken te vergroten met een korte aanbouw van ca. 4 voet aan de achterzijde.

Ook de voorgevel wijzigt door die verbouwing. Deze krijgt nu twee deuren: een zogenaamde dooddeur en de deur die toegang geeft tot de ingebouwde steeg. Oorspronkelijk bevindt de dooddeur zich in het midden van de gevel.

Bouwvallig
Verplaatsing

Demontage en verplaatsing naar de Zaanse Schans

In 1961 wordt het pand, dat al enige maanden leeg staat en door vandalen behoorlijk is toegetakeld, onderzocht. Er wordt een begin gemaakt met het inmeten en inventariseren van het pand. De bouwcommissie van de Zaanse Schans doet een verzoek aan de gemeente Zaandijk om een bedrag van ƒ 3000,- te verstrekken om het pand naar de Schans over te brengen. Door langdurige inwatering en optrekkend vocht is het pand in slechte staat. Er wordt voorgesteld het pand te demonteren.

In 1966 krijgt architect Cornelis de Jong opdracht om het restauratieplan te maken voor het weer opbouwen en herstellen van de 18e eeuwse woning en schuur, met een hedendaagse voorziening als een douchecel en wc. Hierbij worden onderdelen van het oorspronkelijke pand gebuikt, zoals de gebinten, de binnendeuren, plinten en een buitendeur. Er bestaat een vermoeden dat in de voorkamer een betegelde schouw aanwezig is geweest. Daarom voegt men een houten schoorsteenmantel uit het magazijn van de stichting de Zaanse Schans toe. Onder het pand zijn 49 houten palen geslagen. In 1968 staat het vroegere huisje Ezelspad 13 op de Schans, aan het Zonnewijzerspad 5. De totale bouwkosten bedragen ruim ƒ 253.000,- .

Rol van Stadsherstel

Stadsherstel wordt in 2010 eigenaar van dit en 23 andere panden op de Zaanse Schans. Als het huisje in 2011 leeg komt te staan en Stadsherstel tegelijkertijd probeert een pand dat in Assendelft gesloopt zal worden te redden door verplaatsing naar de Schans, bedenkt ze samen met een cultureel innovatiebureau een plan.

Het idee is dat in het nieuw op te bouwen pandje uit Assendelft een Artist in Residence voorziening komt. Want het publiek wil graag een woonhuisje van binnen bekijken en Stadsherstel wil kunstenaars de mogelijkheid geven om in een inspirerende omgeving te wonen en werken. Om een beeld te krijgen of zoiets kan, beginnen we een pilot- Artist- in- Residence in het leeggekomen Ezelspad pandje. De pilot is zeer geslaagd. Maar, het te verplaatsen pandje uit Assendelft kan, wegens gebrek aan financiële middelen, niet meteen teruggebouwd worden op de Schans. Iets dat later gelukkig wel mogelijk wordt maar dan zonder het Artist in Residence plan.

Tijdelijk gebruik
Artist in Residence

Kunstenaars laten zich inspireren door deze unieke plek

Met het Amsterdamse bureau voor culturele innovatie Non-fiction realiseren we de pilot – Artist in Residence. In ruil voor een kopje koffie/thee wordt de woning door buurtbewoners ingericht. En zo werken en wonen van juni tot en met september 2011 enkele jonge en gerenommeerde kunstenaars, architecten en ontwerpers afwisselend een maand lang op het Zonnewijzerspad 5.

In het hart van de regio waar de industriële revolutie in Nederland begon, biedt deze zogenaamde residency onderdak aan een creatieve industrie. Midden tussen de molens en werkplaatsen van ambachtslieden ontstaan zo nieuwe ideeën, kunstwerken en experimentele ontwerpen die reageren op deze unieke plek. De artists worden geïnspireerd door de architectuur, de bewoners, maar ook door de toeristen.

Zo draagt dit pilotproject weer bij aan meer publiekstoegankelijkheid van de Schans. Bezoekers vinden het erg leuk om het huisje van binnen te bekijken. En kunstenaars vinden het interessant om hun woning open te stellen en hun werk of ideeën te laten zien. Dit huis aan het Zonnewijzerspad is na de pilot weer woning geworden. En het te herbouwen huisje uit Assendelft is toegankelijk voor bezoekers als museum.

Een interessante vraag bij het realiseren van het Artist in Residence verblijf is: Kunnen het huisje, de Zaanse Schans, de historie en de actualiteit van deze plek als bron van inspiratie voor kunstenaars dienen?
Michiel van Iersel, Non fiction
Bronnen

Artikel Hans Zwart, bouwhistoricus
Monumentaal Zaandam; Stichting Uitgeverij Noord- Holland 2011

Cookie toestemming
Wij gebruiken cookies om uw gebruikerservaring te optimaliseren en het webverkeer te analyseren. Lees meer over hoe wij cookies gebruiken. Als u akkoord gaat met ons gebruiken van cookies, klikt u op "Ok, ik wil verder".
instellingen
Functionele cookies: deze cookies zijn nodig voor een goed werkende website
Tracking cookies: deze cookies worden gebruikt om bezoekers de best mogelijke ervaring te geven op onze website