Twee lezingen over participatie, maatschappelijke waarde en de invloed van Malta/Faro op de praktijk. De sprekers zijn Heleen van Londen (UvA & ICOMOS NL) en Juliette Staüdt(AWN 17).
De ICOMOS-lezingencommissie presenteert op 11 maart a.s. twee lezingen over participatie, maatschappelijke waarde en de invloed van de verdagen van Malta en Faro op de praktijk. De sprekers zijn Heleen van Londen (UvA & ICOMOS NL) en Juliette Staüdt (AWN 17).
Waar opgravingen en archeologisch onderzoek vooral het domein zijn van professionals en instellingen, is er de laatste decennia steeds meer aandacht voor de rol van samenleving, lokale gemeenschappen en vrijwilligers. Internationale kaders zoals het Verdrag van Malta (1992) en vooral het Verdrag van Faro (2005) hebben deze bredere beweging verder vorm gegeven. Niet alleen het erfgoed, maar juist ook de mens en de betekenis die mensen aan erfgoed geven, komen centraal te staan. Dat roept nieuwe vragen op over zeggenschap, samenwerking, kennisdeling en verantwoordelijkheid.
Tijdens deze lezingenavond staan twee perspectieven op die ontwikkeling centraal. In de eerste lezing maakt u kennis met erfgoedparticipatie in de archeologie aan de hand van een concreet voorbeeld: het participatieve onderzoek op Terschelling (CARE Schylge). Heleen van Londen (UvA en ICOMOS NL) vertelt over het project waarin eilanders, studenten en onderzoekers samen het verleden van het eiland in kaart brengen via veldverkenningen en maritieme survey. Daarbij gaat participatie nadrukkelijk verder dan “werken met vrijwilligers”: het draait om gedeelde keuzes over wat onderzocht en beschermd wordt, én om de maatschappelijke waarde die archeologie kan hebben, bijvoorbeeld op het vlak van welzijn.
De tweede lezing zoomt in op de bredere veranderingen in het archeologische veld sinds de jaren ’90. Aan de hand van case studies en interviews schetst Juliette Staudt (AWN 17) hoe de verdragen van Malta en Faro doorwerken op de verhoudingen tussen professionele archeologen en amateurarcheologen. Wat is er gewonnen door professionalisering en technologische ontwikkeling, en wat is er achtergebleven? Welke kansen bieden publieksarcheologie en actieve participatie om samen erfgoed te beschermen en beleid te beïnvloeden? En welke randvoorwaarden zijn nodig om die samenwerking ook in de toekomst duurzaam en effectief te maken?
Samen bieden deze twee lezingen een actueel en realistisch beeld van de mogelijkheden én spanningen rond participatie in de archeologie, van praktijkervaring op locatie tot de structurele veranderingen in het werkveld en de implicaties daarvan voor behoud, onderzoek en betrokkenheid, zowel in situ als ex situ.
Programma
18h30 Maaltijd
19h30 Introductie door Jean-Paul Corten
19h35 Participatie in de archeologie, een voorbeeld van Terschelling
door Heleen van Londen + vragen
20h15 Pauze
20h30 Participatie van vrijwilligers in de archeologie 30 jaar na Malta
door Juliette Staüdt + vragen
21h15 Einde
Over de lezingen
Participatie in de archeologie, een voorbeeld van Terschelling door Heleen van Londen
Sinds de introductie van het verdrag van Faro staat erfgoedparticipatie in toenemende mate in de aandacht, ook in de archeologie. In de lezing worden de contouren van deze nieuwe praktijk gepresenteerd die veel verder gaat dan het werken met vrijwilligers. In het verdrag staan mensen centraal en niet erfgoed, het wijkt daarmee af van alle eerdere erfgoedverdragen. Dat leidt tot een praktijk met meer zeggenschap over wat onderzocht en beschermd zou moeten worden en tot het inzetten van erfgoed als middel voor iets anders, bijvoorbeeld op het gebied van welzijn.
Als voorbeeld wordt het meerjarige participatieve onderzoek op Terschelling belicht waar eilanders, studenten en onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, de Vrije Universiteit en de RCE samenwerken om het verleden van het eiland in kaart brengen door middel van archeologische veldverkenningen en maritieme survey.
Participatie van vrijwilligers in de archeologie 30 jaar na Malta: twee case studies en interviews met amateur- en beroepsarcheologen over samenwerking door Juliette Staüdt
De verdragen van Malta (Valetta, 1992) en Faro (2005) hebben in verschillende mate invloed gehad op de verschillende actoren in de archeologie. Uit een gemêleerde groep van professionele en amateurarcheologen die in de jaren ’90 opgravingen uitvoerden is nu een beroepsgroep van professioneel archeologen opgestaan die verkennend en gravend onderzoek uitvoeren met gedegen kennis en hoogwaardige technologie. Daarnaast zijn de kennis en kunde van de overigen uit deze groep bestaande uit veelal hartstochtelijke amateurs verhoudingsgewijs achterop geraakt. Toch bieden publieksarcheologie en actieve erfgoedparticipatie kansen voor beide groepen om samen erfgoed te beschermen en beleid te beïnvloeden.
Aan de hand van twee case studies en interviews met vrijwillige (beroeps en amateur) archeologen schetst de spreker wat beide verdragen voor de betrokken groepen hebben betekend, wat de huidige stand van zaken is en welke randvoorwaarden nodig zijn om in te toekomst op succesvolle wijze te blijven samenwerken
Deze lezing schetst een realistisch beeld van de kansen en bedreigingen bij de inzet van vrijwillige archeologen voor het behoud van archeologisch erfgoed, zowel in situ als ex situ.
Over de sprekers
Heleen van Londen is werkzaam als universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam en is gespecialiseerd in archeologische monumentenzorg, landschap en erfgoed. Zij geeft leiding aan het Nederlandse deel van het internationale project Community Archaeology in Rural Environments (CARE) onder leiding van prof. Carenza Lewis. Het leidde tot een internationale vergelijking naar sociale effecten van participatie in de archeologie. Samen met Monique van den Dries (Universiteit Leiden) deed zij onderzoek naar de stand van zaken van participatie in Nederland en naar de rol die archeologie zou kunnen spelen in het sociaal domein. Heleen is nu projectleider voor de tweedejaars veldcursus op Terschelling naar voorbeeld van CARE, met de naam CARE Schylge, de middeleeuwse naam van Terschelling. Daarnaast is Heleen bestuurslid van ICOMOS Nederland.
Juliette Staüdt studeerde Middeleeuwse Geschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Zij werkt in de archeologie voor diverse opgravingsbedrijven waarbij zij zich met name richt op het schrijven van bureauonderzoeken. Ook is zij actief als vrijwilliger bij de AWN Nederlandse Archeologie Vereniging voor de afdeling Zuid-Veluwe en Oost Gelderland (AWN-17) waar zij verantwoordelijk is voor het veldwerk en de rapportage van het project Geitenwaard (site waarbinnen het tempelcomplex van Herwen-Hemeling is opgegraven), collectiebeheer en het veldwerkcoördinaat. Daarnaast hoopt Juliette binnen afzienbare tijd een PhD te behalen aan de Universiteit van Leiden over de domaniale hoven van de graven van Gelre waarin middeleeuwse geschiedenis, historische geografie en archeologie samenkomen.
Praktische informatie
Kosten
De lezing kost €5 per persoon (gratis voor ICOMOS leden).
Koffie, thee en water zijn inclusief, overige drankjes tegen betaling.
Maaltijd
Om 18u30 kunt u mee-eten. Behalve wanneer anders gecommuniceerd betreft dit een Indonesische rijsttafel.
De kosten zijn 15 euro per persoon. Koffie, thee en water zijn inclusief, overige drankjes tegen betaling.
Let op: aanmeldingen of afmeldingen voor de maaltijd uiterlijk 48 uur voor aanvang.
Locatie
Amstelkerk (Amstelveld 10, Amsterdam)
Aanmelding
De aanmelding gaat via de website. Klik hier om u aan te melden.
We hopen u te zien op woensdag 11 maart in de Amstelkerk in Amsterdam,
De Lezingencommissie:
Ankie Peterses, Anna Louwerse, Daan Lavies, Emma Egberts, Jean-Paul Corten, Milou Derksen, en Remco Vermeulen, ism Martijn Stoll