Het Schooltje van Dik Trom was het eerste crowdfundproject in Nederland

Binnenkant van het Dik Trom schooltje in Etersheim.
S

Schooltje van Dik Trom

Etersheim 8, Etersheim

6/750 #OmDeDagEenMonument | Na jarenlange strijd lukte het om Het Schooltje van Dik Trom te redden van sloop. Het éénklassige schooltje, waar vroeger elk dorp er wel één van had, is nu uniek te noemen. Het is extra uniek, omdat kinderboekenschrijver Johan Kieviet er de eerste onderwijzer was en daar het eerste boek over Dik Trom schreef. Nu is het een kinderboekenmuseum waar u zich in de tijd van Dik Trom waant.

1882
Bouw schooltje en onderwijzerswoning
1939
Geen school meer maar koestal
2007
Aanvraag sloopvergunning, start redding
2009
1e subsidie voor innovatieproject
2011
Aanvang restauratie
2012
Stadsherstel ontvangt Restauratiefonds compliment
2013
Opening museum
NU
Museum en woning
Ligging
Dorpsschooltje

Laat 19e-eeuwse dorpsschooltje

Het éénklassige schooltje met aangebouwde onderwijzerswoning is één van de weinig overgeblevene in zijn soort in Noord-Holland. Dit soort plattelandsschooltjes kwam vaak voor, maar vele zijn ondertussen gesloopt of onherkenbaar verminkt. Qua architectuur is het gebouwtje een waardig vertegenwoordiger van de architectuur uit het einde van de 19e eeuw. De architect is onbekend.

Het schooltje is gelegen in het gehucht Etersheim, gemeente Edam-Volendam, vlak achter de Zuiderzeedijk onder Hoorn en nabij Oosthuizen. Het ligt in een nog grotendeels authentieke plattelandsomgeving. Het is eigenlijk een buurtschap met een handjevol huizen, een kerkje, een molen en het kleinste snoepwinkeltje van Nederland. Het schooltje is tevens bijzonder, omdat het een grote rol speelt in de Nederlandse (kinder)literatuur.

Bewoner
Johan Kieviet

In dit schooltje schreef Cornelis Johannes Kieviet (1858-1931) zijn eerste boek over Dik Trom.
Cornelis Johannes Kieviet werd in 1858 in Hoofddorp geboren. Nadat hij als kwekeling in Delft had gestudeerd, kreeg hij op 19-jarige leeftijd zijn eerste betrekking, als hulponderwijzer in Vijfhuizen. Na het behalen van zijn hoofdakte werd hij in 1883 onderwijzer op het schooltje van Etersheim. In 1903 volgde een nieuwe aanstelling in Zaandam.

In Etersheim begon Kieviet met het schrijven van kinderboeken. De jonge schoolmeester vond de jeugdboeken in zijn tijd te braaf en wilde het anders doen. Hij schreef elke dag tien pagina’s op zijn zolderkamertje in een schoolschrift. Zijn schrijfsels liet hij eerst door zijn vrouw lezen en daarna aan de oudere kinderen in de klas. Aan hun reacties kon hij zien of er nog iets veranderd moest worden.

In 1891 verscheen Uit het leven van Dik Trom. Hiermee werd hij een van de eerste moderne kinderboekenschrijvers en was hij een voorloper van auteurs als Annie M.G. Schmidt. Kieviet schreef bijna vijftig boeken, waarvan, naast de Dik Trom serie van zes delen, Fulco de Minstreel het meest bekend is.

Men verklaarde mij ronduit voor gek, ‘Uit het leven van Dik Trom’ zou veel te verderfelijk op de jeugd inwerken. Stel je voor, een jongen, die maling neemt met veldwachters en schoolmeesters! Neen, dat was te bar!
Johan Kieviet over het vinden van een uitgever
Ruimte voor Ruimte regeling
Verval

In 1939 werd het schooltje gesloten en in 1940 verkocht aan een veehouder die in de woning trok en het schooltje gebruikte als koeienstal en later opslagruimte. In 2007 ging zoon Jan Houtman naar de gemeente met het voornemen op de plaats van zijn vervallen woning een nieuw huis te bouwen. Toen dit publiek werd, ontstond door burgerinitiatief het plan om het pand van de slopershamer te redden en er een kinderboekenmuseum van te maken. De eigenaren werkten hier graag aan mee.

Maar zo gemakkelijk ging het niet. Het schooltje had geen beschermde status en kon dus gesloopt worden voor nieuwbouw. Het vertegenwoordigde daardoor een behoorlijke waarde én de eigenaar wilde een nieuwe woning.

Provincie, gemeente, het rijk, Stadsherstel en het burgerinitiatief sloegen de handen ineen. Een groot deel van de oplossing werd gevonden in het slopen van de grote vrachtwagenloods zodat de Ruimte voor Ruimte regeling hier kon worden toegepast en er een nieuwe woning voor Houtman in de tuin mocht komen. Als compensatie voor de sloop van de loods mocht er een extra woning gebouwd worden.

Iedereen helpt mee
Fondsenwerving

Eerste Crowdfundproject voor erfgoed in Nederland

De eerste stap was gezet, maar toen moesten we het geld voor de restauratie nog bij elkaar krijgen. We vroegen subsidies aan en kregen een mooie bijdrage van het Prins Bernhard Cultuurfonds. Daarnaast deden we mee met de Innovatieregeling Mooi Nederland. Deze regeling, van minister Cramer, was bedoeld om ruimtelijke kwaliteit en identiteit van stad en land te bevorderen en om innoverende projecten te vinden die als voorbeeld kunnen dienen voor anderen. In 2009 kregen wij als één van de 26 projecten, uit een inzending van 222 aanvragen een bijdrage uit handen van Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol.

Toen er nog € 50.000 euro miste, besloten we een crowdfundactie op te zetten. Crowdfunding bestond al geruime tijd maar was nog nooit in Nederland ingezet voor erfgoed. Het iconische project ‘Het Schooltje van Dik Trom’ was dus het eerste crowdfundproject van Nederland voor erfgoed. Dankzij vele donateurs en de Vrienden van Stadsherstel lukte het gelukkig om het bedrag bij elkaar te krijgen.

Op z’n Dik Troms
Redding

En zo konden wij op vrijdag 18 november 2011 het koopcontract tekenen, waarmee de weg vrij komt voor een grondige restauratie. Op z’n Dik Troms hebben we de redding gevierd. Op een zaterdagochtend verzamelden alle betrokkenen zich in de mist bij de Brekermolen. Daar werd Het Wilhelmus gespeeld op de trompet, net als bij feestelijke gelegenheden in de boeken van Dik Trom. Daarna liepen we, ook weer zoals Dik Trom, achter de fanfare over een plattelandsweggetje richting het schooltje. Natuurlijk begeleid door ezels.

Na de diverse speeches verrichtte Burgemeester Karen Heerschop van Zeevang, gedeputeerde Landbouw en Landelijk Gebied Jaap Bond en Rijksadviseur Cultureel Erfgoed Wim Eggenkamp de officiële handeling. De achterkleindochter van schrijver Kieviet met haar familie was deze ochtend ook aanwezig. Haar moeder is nog in het schooltje geboren.

We organiseerden verder een open dag met Oud-Hollandse spelletjes, ezeltje rijden (voor de echte Dik Trom-fans natuurlijk achterstevoren), men kon zich als Dik Trom laten fotograferen en een Dik Trom boek beluisteren in het schooltje.

Zie hieronder de video die wij destijds hebben gemaakt ten behoeve van de crowdfunding van het Dik Trom schooltje;

Rol van Stadsherstel
Oorspronkelijke staat

Restauratiearchitect Gerard Prins, die ook al betrokken was bij het behoud van het schooltje, begeleidde samen met ons de restauratie. Daarbij was het doel om het schooltje in oorspronkelijke staat terug te brengen en het klaslokaal in te richten zoals het was in de tijd dat Kieviet er les gaf. De restauratie werd als zogenaamde leerlingbouwplaats en restauratieopleidingsproject uitgevoerd, waardoor mensen voor het restauratieambacht in de praktijk worden opgeleid.

Op vrijdag 14 december 2012 kregen wij het Restauratiefonds compliment voor de restauratie. Dit is een jaarlijkse prijs voor personen of organisaties die zich op een positieve manier hebben ingezet voor monumentenzorg.

Met dit compliment willen we onze waardering uitspreken voor de positieve bijdrage die Stadsherstel Amsterdam heeft geleverd aan het herstel van het monument ‘Het Schooltje van Dik Trom’.
Ans van den Berg, penningmeester van het Nationaal Restauratiefonds
Cookie toestemming
Deze website maakt gebruik van cookies van derde partijen voor analyse van dataverkeer. Privacyverklaring.