Het huis met de dolfijnen
rond de hijsbalk

O

Oudezijds Voorburgwal 67

Oudezijds Voorburgwal 67, Amsterdam

Dit pand van rond 1680 heeft een gevel in Hollands classicistische stijl met prachtig gebeeldhouwde dolfijnen in de gevel. Het heeft er jarenlang zeer verwaarloosd bijgestaan, kwam zelfs voor in het eindrapport ‘Verwaarloosde panden in de binnenstad’. Nu is het gerestaureerd met weer een horecafunctie en de duiven hebben plaats moeten maken voor een bewoner.

circa 1680
Bouwjaar
2009
Stadsherstel eigenaar
2012
Gerestaureerd
Nu
Woningen en horeca
Dieren
Dolfijnen

Getekend tijdens VOC en WIC reizen

Er zijn verschillende dieren in Amsterdamse gevels afgebeeld. Een kat of een vogel namaken is niet zo moeilijk voor de ambachtslieden. Maar hoe wisten ze bijvoorbeeld in de 17e eeuw hoe een olifant eruitzag? Of zoals in het geval bij dit pand: een dolfijn, die de hijsbalk in de klokgevel versiert?

In de zeventiende eeuw brengt de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) specerijen van de Molukken, tin uit Malakka, katoen en zijde uit India en porselein en thee uit China mee. Maar ook vervoert zij dieren van de ene naar de andere plek. Europese dieren gaan mee en exotische komen terug of worden onderweg in tussenhavens verhandeld. Ook de West-Indische Compagnie (WIC) en losse handelaren brengen exotische dieren mee.

Onderweg worden ze nauwkeurig beschreven in dagboeken en nagetekend zodat wij nu ook weten hoe het er toen aan toe ging. De dieren die niet mee konden werden in het land zelf beschreven en nagetekend.

De dieren die wel mee konden naar Nederland vonden hun weg naar botanische tuinen, vorstelijke en rondreizende menagerieën (een voorloper van de moderne dierentuin) rariteiten- en naturaliënkabinetten.

Exotische dieren
Menagerie

Exotische dieren midden in de stad

De dieren die hier aankomen zijn meestal bontgekleurde papegaaien en kleinere apensoorten, maar soms is er ook een jonge Indische olifant of pantserneushoorn bij. Amsterdam is behalve stapelmarkt voor niet-levende goederen ook een stapelmarkt voor dieren.

Tussen de Kloveniersburgwal en de Groenburgwal is vanaf 1675 meer dan 100 jaar een menagerie met dieren. Er zijn onder andere leeuwen, luipaarden, tijgers, struisvogels, apen en papegaaien. Het is een dierenzaak in de open lucht waar men dieren kan kopen maar ook kan men er, na het betalen van entreegeld, komen kijken. De zaak van Blaauw Jan, midden in het oude centrum van Amsterdam, is internationaal een begrip.

De eerste koning van Holland, de broer van de Keizer van Frankrijk Napoleon, heeft ook een privéverzameling dieren aangelegd. Zo heeft hij leeuwen, een zwarte beer, een tijger, een luipaard, een wolf en diverse exotische vogels. Deze dieren kunnen een tijdlang in de Hortus Botanicus worden bekeken.

Onze dolfijnen zullen toen niet hier aangekomen zijn, maar de overdracht van het uiterlijk van deze dieren is via schetsboeken tot de ambachtslieden gekomen.

Gebied
Postcode 1012

Het maakt een verwaarloosde indruk

In het pand met de dolfijnen in de gevel zat rond 1884 de gebroeders Snel, verkopers in Thee. In 1950 was A.D.V. Schoolboekhandel er gevestigd en in 1994 een coffeeshop genaamd Dreadlock.

Later stond het pand in het gepresenteerde eindrapport ‘Verwaarloosde panden in de binnenstad’, samengesteld onder auspiciën van GroenLinks Amsterdam-Centrum en de Bond Heemschut. Daarbij werd aangetekend dat het hele rijksmonument een verwaarloosde indruk maakt. Die constatering is een understatement.
Het architectonisch zeer fraaie pand oogt miserabel en bij een blik op het interieur wordt men alleen maar treuriger. Toch staat dit pand op een prominente plaats aan de Oudezijds, recht tegenover de Oude Kerk, met een prachtig uitzicht op dit juweel en het daaromheen gelegen plein.

Het pand ligt in de kern van het 1012-gebied, het gebied dat van gemeentewege toen volop in de belangstelling stond in een poging om tot opwaardering te komen. Binnen de 1012-aanpak maakte deze gevelwand onderdeel uit van weer een speciale actie, de verfraaiing van het Oude Kerksplein als hart van het project. Hiervoor werd een aparte werkgroep geformeerd.

Stadsherstel nam als grootste monumenteneigenaar in 1012 deel aan het reguliere 1012-overleg, ‘Chique en Louche’ genaamd. Daarnaast dachten onze mensen mee in de werkgroep Oudekerksplein. Meedenken is natuurlijk altijd goed, maar de klassieke methode van Stadsherstel is voor ons effectiever: gewoon probleempanden en -plekken opkopen en zorgdragen voor daadwerkelijke herstelactiviteiten.

Rol van Stadsherstel
Geen palen onder de muur

Toen Stadsherstel het pand aankocht bestond er al een bouwplan, gemaakt door Architectenbureau V-10. Dit kon echter vanwege de economische tegenwind niet worden uitgevoerd door de vorige eigenaar. Met het plan als basis kon snel worden gezocht naar een geschikte aannemer. Die werd gevonden in bouwbedrijf Michel de Bruin.

De aannemer van deze restauratie is een kleine zelfstandige (zonder personeel), maar wel een grote tv-persoonlijkheid. Michel de Bruin was namelijk al jaren de vaste aannemer van het programma Het Blok. Michel is tevens de vorige eigenaar van het pand.

Een onaangename verrassing kwam bij het funderingsherstel naar boven: de rechter bouwmuur bleek helemaal niet met palen te zijn onderheid. Een zogenaamde fundering op staal dus. Dat kan volgens de huidige voorschriften niet meer. Maar door het ontbreken van palen is het niet mogelijk om zonder veel extra stutwerk de vloer te ontgraven, terwijl dit voor de stort van een nieuwe funderingsvloer wel nodig is. Er werd daarom voor een nieuws systeem gekozen. De nieuwe palen van de rechtermuur werden nu direct onder de muur gemaakt, door eerst stukken uit de muur te hakken en daar in gedeeltes de palen hydraulisch omlaag te drukken.

Restauratie
Honderden duiven

Hollands classicisme

Vervolgens ging de restauratie voorspoedig verder, totdat bleek dat de architect een meetfout had gemaakt in de tijd dat de zolder nog door honderden duiven (met bijbehorende, niet in te ademen lucht) werd bewoond. De balklaag zat net te laag om te voldoen aan de minimale eis voor woonruimte (ook binnen de marges van een monument). Nu is de zolder uiteindelijk geen aparte woning geworden, maar betrokken bij de tweede verdieping. Veel balkkoppen zijn hersteld en prachtig in het zicht gekomen.

Het natuursteen en metselwerk van de klokgevel met festoenen uit het laatste kwart van de zeventiende eeuw is gerestaureerd mede dankzij een gift van de Vrienden. De top met dolfijnen in de omlijsting om het hijsbalkgat en de twee oeils-de-boeuf (kleine ovalen of ronde ramen, letterlijk ‘ossenogen’) schitteren ook weer als voorheen, mede doordat de gevel weer goed in de olie zit. De versierde stoep en deur met empire roedeverdeling en snijramen zijn ook in ere hersteld.

Vrienden bedankt

De Vrienden hebben bijgedragen aan het herstel van de natuurstenen top.
Word ook Vriend van Stadsherstel
Meer informatie

Bronnen:
Archief Stadsherstel
Stadsarchief Amsterdam
Delpher

Aan dit project hebben meegewerkt:
Aannemer: Bouwbedrijf Michel de Bruin

Dit project is mede mogelijk gemaakt door:
De Vrienden van Stadsherstel

Cookie toestemming
Wij gebruiken cookies om uw gebruikerservaring te optimaliseren en het webverkeer te analyseren. Lees meer over hoe wij cookies gebruiken. Als u akkoord gaat met ons gebruiken van cookies, klikt u op "Ok, ik wil verder".
instellingen
Functionele cookies: deze cookies zijn nodig voor een goed werkende website
Tracking cookies: deze cookies worden gebruikt om bezoekers de best mogelijke ervaring te geven op onze website