De geur van
versgebakken brood
tussen de leerlooiers

H

Herengracht 300

Herengracht 300, Amsterdam

Een van de meest aansprekende gebieden van Amsterdam is wel de 9 straatjes. Nu een aantrekkelijk winkelgebied waar kleinschalige winkeltjes, galeries en horeca elkaar afwisselen, maar vroeger was dit de looiersbuurt. Tussen alle leerlooiers en kooplieden in zaten ook kleine neringen voor de dagelijkse boodschappen, zoals deze bakkerij op de hoek van de Herengracht met de Wolvenstraat. Maar liefst 350 jaar rook het hier naar versgebakken brood. Nu kunt u er terecht voor een kopje koffie.

1620
1e Bebouwing
1877
Verbouwing
1984
Stadsherstel eigenaar
1987
Restauratie
Nu
Winkel en woning
Buurt
Leerlooierij

De straatnamen herinneren aan dit oude ambacht

Al in de 16e eeuw was er in Amsterdam veel leerlooierij. Leer was een veelgebruikt materiaal, voor laarzen, kleding, riemen, buidels, tuigage. Oorspronkelijk gebeurde dit op terreinen buiten de stad, maar met de Uitleg van 1612 kwamen zij binnen de stadsmuren te liggen. Behalve de ambachtslieden waren hier ook de kooplieden in huiden en vellen gevestigd. Naast de Looiersgracht, Looiersstraat en -dwarsstraten herinneren ook andere straatnamen hier aan het ambacht van de leerbewerking. Zo herinneren als de Huidenstraat, Wolvenstraat, Reestraat, Hartenstraat (vernoemd naar herten) en Berenstraat aan deze tijd.

Ons pand bevindt zich op de hoek Herengracht / Wolvenstraat. De Herengracht, genoemd naar de Heren regeerders van de stad, begon als sloot en binnenvestgracht en werd in 1612 verbreed tot de huidige gracht, als eerste van de drie hoofdgrachten. Het gedeelte voorbij de Leidsegracht behoort tot de uitleg van 1658. De oneven zijde van de Herengracht grenst aan de oude binnenstad; hier is het oude stratenpatroon gehandhaafd. Aan de buitenzijde (even kant) is een nieuw stratenpatroon gemaakt en lopen de binnentuinen tot aan de Keizersgracht.

Bakkerij
Van trapgevel naar kroonlijst

Al in 1631 vestigt zich hier een bakker

Al die ambachtslieden en handelaren moesten ook eten, dus kon je in de buurt ook terecht voor de dagelijkse benodigdheden. Ons pand bijvoorbeeld heeft niets te maken met de leerlooierij: het is in 1620 gebouwd als bakkerswinkel, een nering die in het pand ongeveer 350 jaar werd volgehouden.

De eerste beschrijving in de archieven van bebouwing op dit perceel dateert van 1631 als Willem Hermanszn van Werdel, bakker, het voor Ƒ 1.600,- koopt. Oorspronkelijk had het huis een trapgevel en twee pothuizen, na een verkoop in 1763 werd de voorgevel geheel vernieuwd en bekroond met een lijstgevel met kuif. In de onderpui werd de voordeur op de hoek gesitueerd. Voor deze pui plaatste men een pothuis.

Een eeuw later, in 1877 werd Daniel Katler eigenaar van het perceel. Ook hij liet het ingrijpend wijzigen. Hij bracht de huidige kroonlijst en dakkapel aan, veranderde de onderpui en voorzag de kozijnen van T-ramen. Deze situatie is zichtbaar op de foto van rond 1900. Bij deze verbouwing moesten een stoep voor het perceel en terzijde daarvan het nieuwere pothuis en een kelderingang wijken voor een verhoogd voetpad. Alleen het pothuis in de Wolvenstraat, dat dateert uit de oorspronkelijke bouwperiode, is daarbij gespaard gebleven.

Verzakking
Roetneerslag

De schoorsteen van 11 ton drukte het pand scheef

In 1911 werd de oven in de kelder door de toenmalige bakker Herman Muller Elbertusz vervangen door een oliegestookte. De roetneerslag veroorzaakte zoveel klachten in de buurt dat de schoorsteen verhoogd moest worden. Die verhoging werd het pand echter noodlottig: het gewicht ervan, ongeveer 11 ton, drukte het pand langzamerhand de Wolvenstraat in. Een matige fundering en de trillingen van het verkeer deden de rest. In 1948 ontplofte de oven en werd hij vervangen door een heetwater-oven.

De kelder was aan de achterzijde verbonden met de kelder van Wolvenstraat 1 en 3, waarin ook de bakkerij werd uitgeoefend tot 1962. De voorkelder aan de kant van de Herengracht werd gebruikt voor het vervaardigen van banket.

De familie Vietor woonde hier van 1947 tot 1983. De eerste verdieping was oorspronkelijk de woon-en slaapverdieping, maar door uitbreiding van het gezin werd ook de achterkamer achter de bakkerswinkel op de begane grond, in gebruik genomen als woonkamer.

Rol van Stadsherstel
Het pand dreigde om te vallen

Wij konden het pand aankopen mede dankzij een grote bijdrage van De Verzekering Maatschappijen NOG / De Jong. Zij benaderden ons in 1984 met de vraag of we een project wisten dat zij ons konden aanbieden ter ere van hun 175-jarig jubileum. Juist in die periode verzocht Monumentenzorg Stadsherstel om Herengracht 300 / Wolvenstraat 1A te redden van sloop, waar Bouw- en Woningtoezicht op aandrong vanwege de bouwvalligheid van het pand.

En zo werden wij eigenaar van het hoekpand dat dreigde om te vallen en daarom met stutten werd ingepakt. Dikke houten palen werden vastgemaakt aan de gevels om ze op hun plaats te houden. In dit geval waren er dubbele stutten nodig voor de zijgevel en enkele voor de voorgevel.

Vanwege de slechte bouwkundige staat stond Bouw- en Woningtoezicht erop dat direct na aankoop gestart zou worden met het herstel. Als eerste werd de fundering hersteld. Diverse obstakels in de grond vertraagden het werk keer op keer. Bij het uitpellen van de kelder werden sporen aangetroffen van de oorspronkelijke kelderingang in de zijgevel. Bij de restauratie werden ook de mooie oeil-de-boeufs in de zijgevel gerestaureerd.

In 1987 was de restauratie gereed. Op 9 juli 1987 werd een plaquette onthuld met de tekst:

‘Dit monument weRd ter gelegenheId van het 175-jarIg bEStaan door NOG verzEkeringen aangebodeN aan StadsherstEl en gerestaureeRd in de jaren 1986-1987’.

In de tekst is in afwijkende kleur en letterhoogte als eerbetoon ook de achternaam van de architect Joh. A. Riesener verborgen.

Binnenstad- en Monumentenkenner Hans Tulleners vertelt in ‘de Straten van Amsterdam’ van AT5 over de Wolvenstraat. De hele aflevering is HIER te bekijken.

Dankzij een bijdrage van De Verzekering Maatschappijen NOG / De Jong konden wij dit pand aankopen en behouden.

Wilt u ook, particulier of met uw bedrijf, een bijdrage leveren aan het behoud van ons erfgoed? Stadsherstel is een organisatie met POM status (professionele organisatie voor monumentenbehoud) en veel is mogelijk. U kunt doneren aan de algemene doelstelling van de organisatie, maar ook kunt u bepalen om aan een bepaald project te geven. Ook een eigen fonds op naam behoort tot de mogelijkheden. Graag bekijken wij met u wat de mogelijkheden zijn.
Bekijk de 10 manieren om ons te helpen
Meer informatie

Bronnen:
Archief Stadsherstel
AT5, Straten van Amsterdam
Delpher
Stadsarchief Amsterdam
Archief Stadsherstel

Aan dit project hebben meegewerkt:
Restauratiearchitect: Joh. A. Riesener
Restauratieaannemer: M. Kat & Zn./ G.J. de Jong b.v.

Dit project is mede mogelijk gemaakt door:
Verzekerings Maatschappijen Nederlandse Onderwijs Genootschap/De Jong

Cookie toestemming
Wij gebruiken cookies om uw gebruikerservaring te optimaliseren en het webverkeer te analyseren. De analytische cookies zijn volledig geanonimiseerd en worden niet gedeeld. Lees meer over hoe wij cookies gebruiken. Als u akkoord gaat met ons gebruik van cookies, klikt u op "Ok, ik wil verder".
instellingen
Functionele cookies: deze cookies zijn nodig voor een goed werkende website
Analytische cookies: deze cookies worden gebruikt om statistieken van de website bij te houden. De analytische cookies zijn volledig geanonimiseerd en worden niet gedeeld. Tevens wordt het laatste octet van het IP-adres automatisch gemaskeerd.